«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ως πρόδρομος της Ελληνικής Επαναστάσεως»
Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας στο Θέρμο, την Κυριακή 14 Ιουνίου 2026, στον προαύλιο χώρο της Ιεράς Μονής Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.
Την γενική επιμέλεια και την παρουσίαση ανέλαβε με υποδειγματικό τρόπο η Ελλογιμωτάτη κα Μαρία Ράπτη, Καθηγήτρια της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Βελλάς Ιωαννίνων.
Το πρώτο μέρος ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και είχε ως κεντρικό θέμα: «Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ως πρόδρομος της Ελληνικής Επαναστάσεως».
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Εκκλησιαστικής Ιστορίας, της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Δημήτριος Παπάζης παρουσίασε την πολυδιάστατη πολιτισμική προσφορά του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.
Τόνισε, ότι ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες πνευματικές μορφές του υπόδουλου Ελληνισμού κατά τον 18ο αιώνα. Μολονότι δεν είχε συμμετάσχει σε ένοπλες επαναστατικές κινήσεις, ούτε είχε οργανώσει πολιτικές εξεγέρσεις, συνέβαλε καθοριστικά στην πνευματική προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Σε μια εποχή απαιδευσίας και πολιτισμικής κρίσης, έθεσε ως προτεραιότητα την παιδεία, ιδρύοντας σχολεία και προωθώντας τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, την οποία θεωρούσε ως τον κύριο φορέα της ορθόδοξης παράδοσης και της ιστορικής συνέχειας του Γένους. Παράλληλα, το κήρυγμά του ενίσχυσε την κοινωνική συνοχή, την ηθική αναγέννηση και τη συλλογική αυτοσυνειδησία των χριστιανικών κοινοτήτων. Συνδέοντας οργανικά την ορθόδοξη πίστη με την ελληνική παιδεία, λειτούργησε ως ένας χαρισματικός πνευματικός ηγέτης και φορέας μιας «πολιτισμικής επανάστασης».
Ο εισηγητής κατέλεξε υπογραμμίζοντας, ότι η παρακαταθήκη του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού υπήρξε ομολογουμένως καθοριστική για τη διατήρηση της ταυτότητας και την εθνική αφύπνιση του Ελληνισμού.
Τη δεύτερη εισήγηση με θέμα: «Η συμβολή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στην αφύπνιση του δούλου γένους, όπως διαφαίνεται από τη διαχρονική τιμή του ιερού του προσώπου και του μαρτυρίου του» ανέπτυξε ο Ελλογιμώτατος κ. Δημήτριος Γιαννούλης, Αναπληρωτής Καθηγητής της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών.
Ο ομιλητής ανέφερε ότι μέσα στους σκοτεινούς αιώνες της σκλαβιάς και στο αλλόφυλο διαβρωτικό περιβάλλον που δημιουργούσε η τουρκική κατάκτηση και η θρησκεία του Ισλάμ, η ορθόδοξη πίστη υπήρξε το καταφύγιο και η παρηγοριά του υπόδουλου Γένους και η Εκκλησία το κύριο στήριγμα και ο πολύτιμος συμπαραστάτης του στην αγωνιώδη προσπάθειά του να επιβιώσει και να διασώσει τον πολιτισμό του και την εθνική του αυθυπαρξία.
Επώνυμοι και ανώνυμοι, κληρικοί και λαϊκοί, γενναίοι και φωτισμένοι άνθρωποι, προσηλωμένοι στην ορθόδοξη παράδοση, δούλεψαν με πνεύμα αυτοθυσίας, «πιστοί άχρι θανάτου», για να προστατεύσουν το Γένος των Ρωμιών από κάθε θρησκευτική παρέκκλιση είτε προς τον καθολικισμό και την ουνία που δρούσε με τους δυτικούς μισσιοναρίους, είτε προς τον μωαμεθανισμό με τους βίαιους ή τους παραπλανητικούς εξισλαμισμούς.
Μια τέτοια μεγάλη φωτεινή μορφή της Εκκλησίας υπήρξε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός που απετέλεσε το στυλοβάτη του Γένους μας κατά τον δυσχερή και ταραχώδη 18ο αιώνα (1714-1779), στην πιο κρίσιμη, κατά τους ιστορικούς, περίοδο της τουρκοκρατίας.
Ο Άγιος Κοσμάς, κατάλαβε αρχικά το μέγεθος της αλλοτρίωσης και το μεγάλο κίνδυνο που βρίσκονταν οι ομοεθνείς αδελφοί του χριστιανοί, γι’ αυτό όπως λέει ο ίδιος «εβγήκα να περιπατώ από τόπον εις τόπον και να διδάσκω τους αδελφούς μου κατά δύναμιν, όχι ως διδάσκαλος αλλ’ ως αδελφός».
Το δυνατό κήρυγμα του Αγίου έμπαινε στα τρίσβαθα της πονεμένης ψυχής των σκλαβωμένων, στερέωνε την πίστη τους και τους γέμιζε κουράγιο για να αντιπαλέψουν με τα δεινά της καθημερινής υπόδουλης ζωής, αλλά και να ετοιμαστούν, άνδρες και γυναίκες, όταν θα ερχόταν η ευλογημένη ώρα να δώσουν και τον εαυτό τους θυσία για τις μεγάλες αξίες της ζωής.
Όταν τους κάλεσε η πατρίδα, μικροί και μεγάλοι, ρίχτηκαν ηρωικά με ζήλο και αυτοθυσία στο μεγάλο και ιερό αγώνα του 1821. Αλλά και στην ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου, την Έξοδο στο φως, αποκαλύφθηκε το μεγαλείο του ορθοδόξου ήθους και της εκούσιας θυσίας των «Ελεύθερων Πολιορκημένων».
Αλλά και με το θάνατό του ο Άγιος Κοσμάς προσέφερε υπηρεσία στο Γένος μας. Έγινε σύμβολο ελπίδας και νίκης για τους υπόδουλους Έλληνες.
Η παρουσία του Αγίου κρατήθηκε ζωντανή και η μνήμη του άσβεστη με τη διάδοση των διδαχών, των προφητειών και την κυκλοφορία αμέσως μετά το μαρτύριό του με την φιλοτέχνηση ιερών εικόνων της ασκητικής του μορφής. Η εικόνα κυρίως δημιουργεί και επιβάλλει εντονότερα την αίσθηση της παρουσίας του ιερού προσώπου και φέρνει τον πιστό σε προσωπική σχέση με τον εικονιζόμενο άγιο.
Από το μαρτύριό του το 1779 και εξής, αγιογραφήθηκαν πολλές εικόνες του σε όλο τον ελλαδικό χώρο από όπου πέρασε και κήρυξε ο Άγιος.
Το πρόσωπο και το μαρτύριο του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού κατέχει ξεχωριστή τιμή και θέση μεταξύ των ιερομαρτύρων και νεομαρτύρων, των ισαποστόλων αλλά και των εθναποστόλων στη συνείδηση του πληρώματος της οικουμενικής ορθοδοξίας.
Το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης περιελάμβανε ένα πλούσιο και συγκινητικό μουσικό πρόγραμμα.
Το Πολυφωνικό Συγκρότημα Δερβιτσάνης από τη Βόρεια Ήπειρο εντυπωσίασε με τα ιδιαίτερα, παραδοσιακά φωνητικά του ακούσματα και ακολούθησε η Νεανική, Βυζαντινή και Παραδοσιακή Χορωδία «Εμμέλεια», υπό τη διεύθυνση του Χοράρχου κ. Κωνσταντίνου Καμζέλα η οποία ταξίδεψε τους παρευρισκόμενους με τις μελωδικές φωνές των μελών της σε διάφορα μέρη του Ελληνισμού, ερμηνεύοντας παραδοσιακά τραγούδια.
Κλείνοντας την εκδήλωση ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός εξήρε το υψηλό επίπεδο τόσο των εισηγήσεων, όσο και των δύο χορωδιών.
Ευχαρίστησε θερμά τους δύο εισηγητές, τονίζοντας ότι και οι δύο «σκιαγράφησαν με τον πλέον λεπτομερή και ακριβή τρόπο την μεγάλη και κορυφαία προσωπικότητα του τόπου μας, τον δικό μας Άγιο, τον προστάτη και έφορο όχι μόνο του Θέρμου αλλά και ολόκληρης της τοπικής μας Εκκλησίας, τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό.
Ο καθένας από τους δύο εισηγητές εστίασε σε συγκεκριμένα σημεία της προσωπικότητος, του αγωνιστικού φρονήματος, της αγίας βιοτής και της ιεραποστολικής δράσης του Αγίου μας. Και οι δύο όμως κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα. Εάν οι πρόγονοί μας επαναστάτησαν, χωρίς καμία διεθνή στήριξη για να αποτινάξουν τον τουρκικό ζυγό, αυτό κυρίως οφείλεται στην δράση του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που φώτισε με τη δάδα της πίστεως και με το αφυπνιστικό κήρυγμά του το σκλαβωμένο γένος μας. Διατήρησε άσβεστη τη φλόγα της ελληνορθόδοξης παράδοσης, την ελληνική συνείδηση, αλλά ταυτόχρονα και την προσμονή, ότι η ημέρα της αναστάσεως θα έλθει και θα σηματοδοτήσει την απελευθέρωση του γένους μας και την έναρξη μιας νέας σελίδας στην ιστορία του Ελληνισμού.
Και όλοι σήμερα καταλήγουμε στο συμπέρασμα, ότι είναι αδύνατον το Μεσολόγγι να μην στηρίχθηκε στο κήρυγμα του Πατροκοσμά και να μην θεμελίωσε το δικό του αγωνιστικό φρόνημα στην παρουσία αυτού του Εθνοϊερομάρτυρα. Οι Μεσολογγίτες και όλοι όσοι βρέθηκαν μέσα από τα τείχη της πόλεως και στην πρώτη και στη δεύτερη πολιορκία ήταν πνευματικοί απόγονοι του Πατροκοσμά. Και όταν ελάμβαναν την απόφαση να πραγματοποιήσουν την Έξοδο, γνώριζαν ότι ήσαν ελεύθεροι στο πνεύμα και στην ψυχή και ήταν αδύνατον να ζήσουν υπόδουλοι στο σώμα. Και αυτό το οφείλουν και εκείνοι, όπως και εμείς, στη διδασκαλία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού».
Ο Σεβασμιώτατος ευχαρίστησε το Πολυφωνικό Συγκρότημα Δερβιτσάνης, λέγοντας: «να ευχαριστήσω θερμά για την παρουσία τους, το τόσο όμορφο Πολυφωνικό Σχήμα από την Δερβιτσάνη της Βορείου Ηπείρου. Μας εξέπληξε πολύ και θέλουμε να στείλουμε το δικό μας χαιρετισμό στη Βόρειο Ήπειρό, που αποτελεί κομμάτι της ιστορίας μας, της πίστης μας και της καρδιάς μας. Η αγάπη μας και η προσευχή μας, μας ενώνουν όλους και καμαρώσαμε, διότι διατηρούν αυτή την παράδοση άσβεστη και αναλλοίωτη»
Επίσης, ευχαρίστησε την Χορωδία «Εμμέλεια» και τον Χοράρχη, κ. Κωνσταντίνο Καμζέλα, λέγοντας «να ευχαριστήσω την πανέμορφη Παιδική και Νεανική Βυζαντινή και Παραδοσιακή Χορωδία, καθώς και το σύνολο των παραδοσιακών οργάνων που μας ξαναθύμισαν όμορφα παραδοσιακά τραγούδια της Ρούμελης, της Αιτωλοακαρνανίας αλλά και του Αιγαίου Πελάγους και των αλησμόνητων πατρίδων της Ιωνίας. Είναι πολύ σημαντικό το έργο που επιτελείται σε αυτή τη Χορωδία, γιατί ενώνει τα παιδιά μας η αγάπη για την μουσική και την παράδοση του τόπου μας».
Τέλος, ο Σεβασμιώτατος ευχαρίστησε θερμά όλους τους διοργανωτές, τον Πρωτοσύγκελλο Αρχιμ. Θεόκλητο Ράπτη και τον Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο Αρχιμ. Ιωσήφ Ζωγράφο, την Αδελφότητα της Ιεράς Μονής, τον Δήμαρχο Θέρμου κ. Σπυρίδωνα Κωνσταντάρα, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό κατά την έναρξη και τον Δήμο Αγρινίου για την πολύτιμη βοήθειά τους στην υλοποίηση της εκδήλωσης, τους Ιερείς, τις Μοναχές και όλους όσοι προσήλθαν για να παρακολουθήσουν την επετειακή αυτή διοργάνωση και ευχήθηκε όλοι να έχουν την χάρη και την ευλογία του Αγίου Κοσμά και η ζωή μας να καταυγάζεται από το ανέσπερο φως της ηρωικής Εξόδου της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με την επίδοση των αναμνηστικών μεταλλίων από τον Μητροπολίτη κ. Δαμασκηνό στους διοργανωτές και τους ομιλητές.
Μπορείτε να δείτε φωτογραφίες στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://photos.app.goo.gl/Z99T4iVs81Ed4pEn8
